Trong những năm qua, công cuộc chuyển đổi số quốc gia đã và đang diễn ra mạnh mẽ, mang lại những ý nghĩa thiết thực cho cuộc sống và bước phát triển đột phá cho nền kinh tế. Tuy nhiên, sự bùng nổ của hạ tầng internet, công nghệ số, tài chính số, các nền tảng xuyên biên giới cũng bị các thế lực thù địch và các loại tội phạm triệt để lợi dụng. Bên cạnh các phương thức xâm phạm an ninh quốc gia truyền thống, tội phạm hiện nay đã chuyển dịch mạnh mẽ lên không gian mạng với các hành vi tinh vi như: Tài trợ khủng bố qua tiền mã hóa, kích động bạo loạn qua mạng xã hội, lừa đảo công nghệ cao quy mô lớn, thao túng thị trường tài chính, ngân hàng…Tình hình hiện nay đặt ra thách thức, đòi hỏi không ngừng nâng cao chất lượng trong công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm, vụ án hình sự nói chung và giải quyết các vụ, việc xâm phạm an ninh quốc gia và các vụ, việc khác thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan An ninh điều tra nói riêng. Bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, đấu tranh triệt để với tội phạm sử dụng công nghệ cao, đồng thời phải bảo đảm môi trường an toàn, lành mạnh cho kinh tế số phát triển.
Từ năm 2023 đến nay, Viện kiểm sát nhân tỉnh Khánh Hòa (Phòng 1) đã thực
hành quyền công tố, kiểm sát điều tra 71 vụ/ 173 bị can về các tội phạm an ninh quốc gia và các tội phạm khác thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan An ninh điều tra. Trong
đó: 03 vụ/04 bị can về tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia; 59 vụ/ 143 bị can về
các tội tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép vũ khí quân dụng, vật
liệu nổ; 01 vụ về bí mật nhà nước; 08 vụ/26 bị can về tội phạm xuất nhập cảnh.
Viện kiểm sát đã truy
tố 61 vụ/ 172 bị can. Tòa án đã xét xử 51 vụ /127 bị cáo.
Thông
qua thực tiễn công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết đối
với các vụ, việc xâm phạm an ninh quốc gia và các vụ, việc khác thuộc thẩm
quyền điều tra của Cơ quan An ninh điều tra trong thời gian qua, bản thân rút
ra một số kinh nghiệm, kỹ năng then chốt như sau:
Thứ
nhất: Kinh nghiệm về sự
phối hợp từ sớm, từ xa ngay từ giai đoạn phát hiện, thụ lý nguồn tin tội phạm.
Đối với các loại án hình sự nói chung và đặc biệt án an ninh nói riêng, nếu Kiểm sát viên chỉ tiếp cận hồ sơ khi Cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án thì việc định hướng thu thập chứng cứ sẽ gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí dễ mất đi "thời điểm vàng" để thu giữ tài liệu gốc, các tài liệu này sẽ là chìa khóa then chốt để mở ra hướng xử lý trong các giai đoạn tiếp theo. Ngoài ra các vụ án xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các vụ việc khác thuộc thẩm quyền của Cơ quan An ninh điều tra thường chứa đựng các tài liệu thuộc danh mục bí mật nhà nước. Do đó, việc thu thập, tiếp cận, bảo quản, xử lý ban đầu càng trở nên quan trọng hơn. Kinh nghiệm là ngay khi có thông tin về vụ việc (qua công tác trinh sát an ninh chuyển sang hoặc tin báo từ quần chúng), Lãnh đạo VKSND tỉnh Khánh Hòa sẽ phân công Kiểm sát viên có kinh nghiệm, am hiểu lĩnh vực đó phối hợp ngay với Điều tra viên để trao đổi, phân loại, đánh giá sơ bộ bản chất vụ việc, định hướng các hoạt động, biện pháp xác minh ban đầu. Trong giai đoạn thụ lý, giải quyết nguồn tin về tội phạm, Kiểm sát viên cần nâng cao kỹ năng nhận diện thẩm quyền, không để việc né tránh, đùn đẩy thẩm quyền làm mất thời điểm quan trọng ban đầu phá án; kỹ năng kiểm sát việc áp dụng biện pháp ngăn chặn, áp dụng các biện pháp khẩn cấp nhằm thu thập, kiểm tra tính toàn vẹn và chuyển hóa chứng cứ điện tử như kiểm sát quy trình thu giữ vật chứng, nghiên cứu việc đọc, hiểu các tài liệu kỹ thuật số để chuyển hóa thành chứng cứ buộc tội…
Thứ hai: Kiểm sát chặt chẽ, tăng cường công tố trong giai đoạn điều tra và gắn công tố với hoạt động điều tra:
Các vụ, việc xâm phạm an ninh quốc gia và các vụ, việc khác thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan An ninh điều tra, các chứng cứ thường rất đa dạng từ nhóm chứng cứ điện tử: là tin nhắn, cuộc gọi, tệp tin được chia sẻ qua các ứng dụng có tính bảo mật cao như: Telegram, Viber...; dấu vết hoạt động trên mạng xã hội qua các bài viết, hình ảnh, video, các buổi phát trực tiếp, bình luận, chia sẻ…; dấu vết về dòng tiền kỹ thuật số như: lịch sử giao dịch, tài khoản ví điện tử… đến nhóm các chứng cứ truyền thống là thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính hoặc các vật chứng là vũ khí quân dụng, vật liệu nổ …. Do đó, Kiểm sát viên chú trọng kiểm sát: Tính hợp pháp của biên bản bắt quả tang, khám xét khẩn cấp, kiểm tra hành chính; việc thu giữ, bảo quản, niêm phong vật chứng; đối chiếu lời khai giữa các đối tượng để đánh giá tính xác thực. Khi phát hiện chứng cứ chưa đầy đủ hoặc còn mâu thuẫn, cần kịp thời ban hành yêu cầu điều tra để bổ sung tài liệu, chứng cứ, tránh để thiếu sót kéo dài việc giải quyết vụ án. Một kinh nghiệm quan trọng là Kiểm sát viên không chỉ kiểm sát trên hồ sơ, mà phải trực tiếp tham gia vào các hoạt động điều tra quan trọng như lấy lời khai, hỏi cung bị can, đối chất, nhận dạng (khi cần thiết) để đánh giá chính xác lời khai; phát hiện dấu hiệu quanh co, che giấu để kịp thời điều chỉnh hướng điều tra, xác minh. Trong đó, tất cả 03 vụ/04 bị can phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia mà Khánh Hòa xử lý thì 100% các trường hợp Kiểm sát viên đều tham gia lấy lời khai có ghi âm, ghi hình trước khi khởi tố bị can. Qua thực tiễn trên địa bàn Khánh Hòa, những vụ án có Kiểm sát viên tham gia lấy lời khai, hỏi cung trực tiếp, có ghi âm, ghi hình thường thì hồ sơ chặt chẽ hơn, thuận lợi cho công tác xét xử tại phiên tòa. Ngoài ra đối với các vụ án cần trưng cầu giám định để xem xét việc khởi tố, định tội danh thì Kiểm sát viên cần nâng cao kỹ năng xác định nội dung cốt lõi cần trưng cầu giám định, tránh việc trưng cầu dàn trải, quá rộng dẫn đến việc các cơ quan giám định từ chối hoặc kéo dài thời gian, giúp đẩy nhanh tiến độ giải quyết vụ án theo đúng thời hạn tố tụng hoặc chỉ đạo của Đảng và của ngành cấp trên phục vụ nhiệm vụ chính trị tại địa phương.
Thứ ba: Kinh nghiệm giữ vững bản lĩnh chính trị trước áp lực truyền thông dư luận, mạng xã hội:
Các vụ án xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các vụ án tham nhũng, kinh tế lớn thường thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận xã hội và các thế lực thù địch bên ngoài lợi dụng để xuyên tạc, thổi phồng thông tin, thao túng tâm lý đám đông, gây hoang mang cho người dân đặc biệt là trên môi trường mạng. Kinh nghiệm là luôn dựa vào chứng cứ khách quan đã được xác thực và các quy định của pháp luật để giải quyết vụ việc, vụ án. Tuyệt đối không để áp lực dư luận hoặc mạng xã hội làm lung lay quan điểm phê chuẩn hoặc định tội danh, bảo đảm việc xử lý vừa đúng pháp luật, vừa phục vụ tốt yêu cầu phát triển kinh tế, vừa giữ vững an ninh chính trị của địa phương.
Thứ tư: Tranh thủ sự chỉ đạo của cấp ủy địa phương và tăng
cường mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan tiến hành
tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án, vụ việc:
Cần nhận thức sâu sắc rằng công tác tranh thủ sự chỉ đạo của cấp ủy địa phương và phát huy cơ chế phối hợp liên ngành là hai yếu tố quyết định, đảm bảo sự thành công trong giải quyết các vụ án hình sự nói chung và các vụ án xâm phạm an ninh quốc gia, các vụ án dư luận xã hội quan tâm thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan An ninh điều tra nói riêng. Nếu không có sự định hướng chính trị của cấp ủy và sự đồng thuận của các cơ quan tố tụng, công tác đấu tranh sẽ dễ rơi vào tình trạng thụ động, phân tán. Do đó, ngay khi tiếp nhận các nguồn tin về tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia, Viện kiểm sát phải chủ động phối hợp chặt chẽ với Cơ quan An ninh điều tra và Tòa án để đánh giá chứng cứ, liên ngành tố tụng trao đổi, họp bàn và kịp thời báo cáo xin ý kiến chỉ đạo của Tỉnh ủy qua Ban Nội chính Tỉnh ủy để thống nhất quan điểm và đường lối xử lý. Sự chỉ đạo kịp thời của Tỉnh ủy là kim chỉ nam giúp liên ngành tháo gỡ khó khăn về mặt pháp lý đối với các vụ án xâm phạm an ninh quốc gia, các vụ án phức tạp, có yếu tố nước ngoài hoặc dân tộc, tôn giáo. Ngoài ra cơ chế phối hợp liên ngành từ giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử đảm bảo cho việc áp dụng pháp luật được chính xác, không để xảy ra oan sai, bỏ lọt tội phạm. Sự phối hợp chặt chẽ từ Lãnh đạo Viện kiểm sát với Lãnh đạo Cơ quan điều tra; giữa Kiểm sát viên phối hợp chặt chẽ với Điều tra viên ngay từ khi tiếp nhận nguồn tin về tội phạm, thống nhất những vấn đề cần điều tra làm rõ và cách thức xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ. Yêu cầu Điều tra viên cung cấp toàn bộ tài liệu, chứng cứ mà Cơ quan điều tra đã thu thập trước đó làm căn cứ phê chuẩn; đến sự phối hợp giữa Lãnh đạo Viện kiểm sát với Lãnh đạo Tòa án; giữa Kiểm sát viên với Thẩm phán trong công tác xét xử. Liên ngành tố tụng chủ động phối hợp xây dựng phương án truyền thông, bảo vệ an ninh tại phiên tòa, đập tan mọi âm mưu xuyên tạc của các thế lực thù địch, giữ vững ổn định chính trị tại địa phương.
Thứ năm: Thông qua công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát việc giải quyết nguồn tin về tội phạm, kiểm sát điều tra phát hiện và ban hành kiến nghị đối với các vi phạm lặp lại nhiều lần của Điều tra viên, Cơ quan điều tra và tăng cường công tác kiến nghị phòng ngừa.
Trong thời gian từ năm 2023 đến nay, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Khánh Hòa đã ban hành 01 kiến nghị khắc phục vi phạm đối với Cơ quan điều tra trong việc tách hành vi "Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng" trong vụ án "Cố ý gây thương tích" thành 02 vụ án độc lập sau khi đã xét xử xong mà không giải quyết trong cùng 01 vụ án để đảm bảo tính khách quan, toàn diện. Đặc biệt, thông qua công tác kiểm sát, ban hành kiến nghị phòng ngừa đối với chính quyền địa phương về công tác quản lý địa bàn. Nhận thức được tầm quan trọng của nội dung này, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Khánh Hòa đã ban hành nhiều kiến nghị phòng ngừa. Trong đó có 02 kiến nghị liên quan đến các vụ, việc thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan An ninh điều tra. Cụ thể: 01 kiến nghị phòng ngừa đến Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa hạn chế tối đa các vụ án, vụ việc “Chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt trái phép vũ khí quân dụng” và “Tàng trữ, vận chuyển trái phép vật liệu nổ”. Trong đó chú trọng đến việc các cơ quan thông tin, truyền thông, chính quyền địa phương các cấp trong tỉnh, tăng cường tuyên truyền các quy định của pháp luật hình sự về quản lý, sử dụng vũ khí quân dụng, vật liệu nổ; nêu rõ tính chất nguy hiểm, hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt là hậu quả chết người có thể xảy ra, nhằm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân. Ban hành 01 Kiến nghị phòng ngừa đến Sở Kế hoạch và Đầu tư (nay là Sở Tài chính) tỉnh Khánh Hòa hạn chế tối đa tội phạm "Tổ chức cho người khác ở lại Việt Nam trái phép", Sở Kế hoạch và Đầu tư đã triển khai các biện pháp và trả lời kiến nghị của Viện kiểm sát. Từ sau khi ban hành kiến nghị 06/11/2024 đến nay, trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa đã không phát sinh tội phạm "Tổ chức cho người khác ở lại Việt Nam trái phép". Các kiến nghị khắc phục vi phạm và kiến nghị phòng ngừa đã mang lại những hiệu quả tích cực, không chỉ góp phần hạn chế vi phạm, tội phạm nói chung và tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia và các vụ, việc khác thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan An ninh điều tra nói riêng trên địa bàn mà còn trực tiếp nâng cao vai trò, vị thế của Viện kiểm sát nhân dân trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội để phát triển kinh tế tại địa phương.
Thành Luân - Phòng 1 VKSND tỉnh