Đặc trưng của tội phạm về tham nhũng, kinh tế là mục đích chiếm đoạt tài sản hoặc cố ý làm trái gây thiệt hại cho ngân sách của Nhà nước, doanh nghiệp và nhân dân. Tài sản chiếm đoạt trong các vụ án này thường bị các đối tượng che giấu, tẩu tán tinh vi bằng cách chuyển tiền ra nước ngoài, nhờ người thân đứng tên bất động sản, hoặc đầu tư vào các dự án phức tạp. Thực hiện Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 02/6/2021 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế và Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 06/6/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân trong giai đoạn mới. Thời gian qua, công tác lãnh đạo, chỉ đạo phát hiện, xử lý và thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế được lãnh đạo Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Khánh Hòa quán triệt và triển khai thực hiện nghiêm túc, quyết liệt, đạt nhiệu kết quả nổi bật, nhất là việc chỉ đạo, lãnh đạo và phân công Phòng Công tố và kiểm sát điều tra, xét xử sơ thẩm án an ninh, ma túy, tham nhũng, kinh tế (Phòng 1) là đơn vị đầu mối, tiên phong trong việc thực hiện công tác này. Xác định việc thu hồi tài sản tham nhũng, kinh tế là thước đo hiệu quả của công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm nên Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Khánh Hòa đã chủ động phối hợp chặt chẽ với các cơ quan tiến hành tố tụng nhanh chóng giải quyết và thu hồi tiền, tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế xảy ra tại địa phương đạt được nhiều kết quả tích cực, kết quả: từ ngày 01/10/2025 đến ngày 30/9/2026, đã thu hồi được tổng số tiền là 198.015.659.638 đồng trong các vụ án, vụ việc cụ thể:
Trong giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm: Phòng 1 đã chủ động ban hành công văn đề nghị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Khánh Hòa phối hợp, ban hành yêu cầu kiểm tra xác minh và cử Kiểm sát viên trực tiếp cùng với Điều tra viên làm việc với đại diện TĐPS và người nhà đối tượng giải quyết việc khắc phục thiệt hại đối với 02 nguồn tin. Kết quả, đã thu hồi cho Nhà nước tổng số tiền 176.975.000.000 đồng (một trăm bảy mươi sáu tỷ chín trăm bảy mươi lăm triệu đồng).
Trong giai đoạn điều tra: Phòng 1 đã chủ động đề ra Yêu cầu điều tra và cử Kiểm sát viên cùng với Điều tra viên trực tiếp làm việc với bị can, người nhà bị can để tác động nộp tiền khắc phục hậu quả, thu hồi tài sản thất thoát cho Nhà nước. Kết quả: vụ án "Vi phạm quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất" quy định tại khoản 3 Điều 230 Bộ luật Hình sự trong việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại Dự án Nhà máy điện Hạt nhân Ninh Thuận 1 thu hồi được số tiền 2.906.246.028 đồng bao gồm số tiền bồi thường, hỗ trợ về đất; bồi thường nhà, vật kiến trúc; bồi thường cây, hoa màu và các khoản hỗ trợ do đã quy chủ không đúng đối tượng bị thu hồi đất. Với tinh thần "xử lý một vụ cảnh tỉnh cả vùng"; ngăn chặn, xử lý sai phạm từ sớm, từ xa đối với dự án đặc biệt quan trọng của quốc gia, Phòng 1 chủ động phối hợp với Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Khánh Hòa nhanh chóng (giải quyết nguồn tin về tội phạm trong 23 ngày) khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam các đối tượng đã góp phần kịp thời ngăn chặn sai phạm, nguy cơ gây thiệt hại cho Nhà nước ước tính con số thực tế lên tới gần 1.000 (một nghìn tỷ đồng); vụ án “Mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước” quy định tại Điều 203 và tội "Trốn thuế" quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự thu hồi được số tiền 1.603.387.550 đồng.
Trong giai đoạn truy tố: Kiểm sát viên đã chủ động trực tiếp làm việc với bị can, người nhà bị can để tác động nộp tiền khắc phục hậu quả, thu hồi tài sản thất thoát cho Nhà nước. Kết quả: Vụ án “Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng” quy định tại khoản 3 Điều 222 và tội “Nhận hối lộ” quy định tại khoản 4 Điều 354 Bộ luật hình sự, thu hồi 1.893.026.057 đồng; vụ án “Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm” quy định tại Điều 193 Bộ luật Hình sự thu hồi 14.638.000.000 đồng tiền thu lợi bất chính để khắc phục hậu quả.
Quá trình thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp trong việc thu hồi tài sản bị chiếm đoạt, thất thoát trong các vụ án kinh tế, tham nhũng, nhận thấy có một số khó khăn, vướng mắc như:
- Việc tự kiểm tra, phát hiện tham nhũng của một số Cơ quan, tổ chức, đơn vị, đặc biệt là các doanh nghiệp còn yếu; việc phát hiện tham nhũng chủ yếu qua dư luận xã hội, đơn thư tố cáo, báo chí phản ánh hoặc khi có Cơ quan chức năng kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra mới phát hiện sai phạm.
- Công tác phát hiện, xử lý các vụ việc nghiêm trọng, phức tạp còn gặp nhiều khó khăn; thời hạn giải quyết một số tố giác, tin báo về tội phạm kinh tế, tham nhũng còn kéo dài do thời gian xảy ra đã lâu, thiếu các tài liệu đánh giá chứng cứ, xác định thiệt hại, việc phối hợp thu giữ các tài liệu còn gặp khó khăn.
- Án tham nhũng - chức vụ có đặc thù riêng là đối tượng thực hiện tội phạm này thường là người có địa vị xã hội, có trình độ, học thức cũng như sự hiểu biết về quản lý cao. Do vậy, các đối tượng có những phương thức sử dụng để đạt lợi ích riêng rất tinh vi, khó phát hiện; có kinh nghiệm, thủ đoạn đối phó với việc phát hiện tội phạm, việc thu thập chứng cứ, quá trình điều tra, truy tố, xét xử... và thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt gặp khó khăn.
- Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành quy định tài sản bị tịch thu phải là tài sản liên quan trực tiếp đến tội phạm, trong khi đó trên thực tế, tài sản do tham những mà có thường được các đối tượng phạm tội cất giấu, che đậy, chuyển hình thức sở hữu như chuyển cho người thân, hoạt động rửa tiền, mua sắm các phương tiện vật chất có giá trị khác…nên việc chứng minh nguồn gốc tài sản là công việc khó khăn và phức tạp đối với các cơ quan tiến hành tố tụng.
Để khắc phục những khó khăn, vướng mắc và đạt được một số kết quả nổi bật như trên, Phòng 1 - Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Khánh Hòa đã triển khai, đề ra và thực hiện một số giải pháp như sau:
Thứ nhất: Tiếp tục thực hiện có hiệu quả Chỉ thị 04-CT/TW ngày 02/6/2021 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt trong các vụ án hình sự về tham nhũng, chức vụ, kinh tế; Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 06/6/2026 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác kiểm sát nhân dân trong giai đoạn mới; Thực hiện nghiêm tinh thần chỉ đạo tại Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân; Nghị quyết 29/2026/QH16 ngày 24/4/2026 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài. Xác định công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực chỉ thực sự hiệu quả, thành công khi tài sản của Nhà nước bị thất thoát, chiếm đoạt trong vụ việc, vụ án hình sự được thu hồi đầy đủ.
Thứ hai: Thực hiện nghiêm túc, có hiệu quả Nghị quyết số 34/2026/QH16 ngày 24/8/2026 của Quốc Hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân và công tác thi hành án; Kế hoạch số 178- KH/VKSTC ngày 05/10/2026 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao triển khai thực hiện Nghị quyết 34/2026/QH16 và Công văn số 6447/VKSTC - V3 ngày 09/11/2026 của Vụ 3 Viện kiểm sát nhân dân tối cao về việc “Chủ động thực hiện nhiệm vụ thu hồi tiền, tài sản trong các vụ việc, vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế theo yêu cầu của Nghị quyết 34/2026/QH16”. Nâng cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị trong lãnh đạo, chỉ đạo công tác thu hồi tài sản bị thất thoát, chiếm đoạt; đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quán triệt và kiểm tra việc thực hiện các Nghị quyết của Trung ương, Chương trình hành động của Tỉnh ủy, của Ngành và các văn bản về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; tăng cường phối hợp chặt chẽ với các Cơ quan tiến hành tố tụng trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và thu hồi tài sản cho Nhà nước trong các vụ án về tham nhũng, kinh tế.
Thứ ba: Chủ động yêu cầu kiểm tra xác minh, truy tìm tiền, tài sản và áp dụng các biện pháp thu hồi tài sản ngay từ giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm, điều tra vụ án; yêu cầu áp dụng biện pháp theo quy định của pháp luật để đảm bảo thu hồi tiền, tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế.
Kiểm sát viên được phân công phải chủ động phối hợp với Điều tra viên ngay từ khi tiếp nhận nguồn tin về tội phạm. Không chờ đến khi khởi tố mới bắt đầu xác minh tài sản. Khi có căn cứ xác định có thiệt hại hoặc có dấu hiệu chiếm đoạt, Kiểm sát viên phải ban hành Yêu cầu kiểm tra xác minh để yêu cầu Cơ quan điều tra kịp thời áp dụng ngay các biện pháp tạm giữ đồ vật, tài liệu, tạm dừng các giao dịch tài khoản ngân hàng. Đây yếu tố quyết định giữ lại tài sản để xử lý hậu quả. Trong giai đoạn điều tra, truy tố thì kịp thời ban hành Yêu cầu điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra; cùng với Điều tra viên hoặc chủ động trực tiếp làm việc với bị can và người nhà bị can giải thích rõ chính sách của pháp luật để họ nộp lại số tiền chiếm đoạt, thất thoát khắc phục hậu quả để được hưởng sự khoan hồng của Nhà nước và pháp luật.
Thu hồi tài sản trong các vụ án kinh tế, chức vụ là một cuộc đấu trí cam go, phức tạp, đòi hỏi bản lĩnh, sự tinh thông nghiệp vụ và cái tâm trong sáng của Kiểm sát viên. Tập thể Phòng Công tố và kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử sơ thẩm án an ninh, ma túy, kinh tế, tham nhũng (Phòng 1) Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Khánh Hòa sẽ tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm, chủ động, sáng tạo, quyết liệt hơn nữa trong công tác này để bảo vệ tối đa lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân.
Thành Luân - Phòng 1 VKSND tỉnh Khánh Hòa