Theo số liệu thống kê từ
công tác Thực hành quyền công tố và
kiểm sát xét xử phúc thẩm, giám đốc thẩm, tái thẩm vụ án hình sự của ngành Kiểm sát Khánh
Hòa, từ đầu năm 2026 đến nay cấp phúc thẩm tỉnh Khánh Hòa đã tuyên hủy 04 vụ án hình sự sơ thẩm do Tòa án nhân dân cấp sơ thẩm tỉnh Khánh Hòa giải quyết nhưng có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng hình sự
và việc giải quyết vụ án không đúng quy định của pháp luật; xác định không đúng
tội danh; việc áp dụng các tình tiết giảm nhẹ và áp dụng chế định án treo không
đúng quy định … được quy định tại Bộ luật hình sự (BLHS), Bộ luật tố tụng hình
sự (BLTTHS) và các văn bản hướng dẫn liên quan trong quá trình giải quyết vụ án
ở giai đoạn sơ thẩm. Trong đó, số vụ án hình sự bị hủy có kháng nghị của Viện
kiểm sát chiếm tỉ lệ 25% trên số vụ án bị hủy (01/04 vụ), dẫn đến tỉ lệ vụ án
hình sự bị hủy có trách nhiệm của Viện kiểm sát cấp sơ thẩm còn tương đối cao.
Từ thực tiễn công tác Thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm án hình sự trong thời gian qua; trên cơ sở phân tích, làm rõ nguyên nhân các vụ án bị hủy có trách nhiệm của Viện kiểm sát, nhận thấy để hạn chế tình trạng vụ án hình sự bị hủy có trách nhiệm của Viện kiểm sát, Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tỉnh Khánh Hòa cần xem xét, thực hiện các biện pháp sau:
Một là: Lãnh đạo VKSND khu vực tăng cường công tác quán triệt và chỉ đạo Kiểm sát viên phải nghiêm túc quán triệt, thực hiện Chỉ thị 05/CT-VKSTC ngày 27/4/2020 của Viện kiểm sát nhân dân tối cao về tăng cường trách nhiệm công tố trong giải quyết các vụ án hình sự, đáp ứng yêu cầu đấu tranh, phòng chống tội phạm; Thông báo số 243/TB-VKSTC ngày 3/7/2026 thông báo Kết luận của Viện trưởng VKSND tối cao tại Hội nghị “Sơ kết 5 năm thực hiện Chỉ thị số 05/CT-VKSTC ngày 27/4/2020 của Viện trưởng VKSND tối cao về tăng cường trách nhiệm công tố trong giải quyết các vụ án hình sự, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm” nhằm nâng cao nhận thức, tinh thần trách nhiệm của toàn bộ Kiểm sát viên trong công tác kiểm sát điều tra, truy tố, xét xử vụ án hình sự.
Chỉ đạo Kiểm sát viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ THQCT&KXXX án hình sự, cần thực hiện nghiêm tinh thần 4S trong hoạt động kiểm sát án hình sự: Phải chủ động ngay khi được phân công kiểm sát vụ án, Kiểm sát viên phải nghiên cứukỹ, chặt chẽ toàn bộ nội dung vụ án, xác định những vấn đề cần chứng minh và xây dựng kế hoạch kiểm sát cụ thể. Quán triệt và thực hiện nghiêm túc tinh thần phương châm 4S: “Sớm hơn, sớm hơn, sát hơn, sâu hơn, sắc hơn" nhằm nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, kiên quyết chống oan, sai và bỏ lọt tội phạm; Kiểm sát viên tuyệt đối không chờ đến khi kết thúc điều tra mới nghiên cứu hồ sơ vụ án.
Hai là: Lãnh đạo VKSND khu vực chỉ đạo Kiểm sát viên nâng cao chất lượng yêu cầu điều tra. Theo đó, quá trình kiểm sát hoạt động điều tra cần tập trung vào các nội dung sau:
- Kiểm sát viên thực hiện yêu cầu điều tra một cách cụ thể, trực tiếp vào những vấn đề còn thiếu, còn có mâu thuẫn;
Đối với vụ án có hậu quả chết người, thương tích nghiêm trọng, phải đặc biệt chú ý đến hoạt động khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, thực nghiệm điều tra, đối chất, nhận dạng, trưng cầu giám định và các tài liệu chứng minh cơ chế hình thành thương tích với kết luận giám định.
- Chú trọng việc kiểm sát chặt chẽ các thủ tục tố tụng đúng quy định của BLTHS, nhất là đối với các vụ án có bị can, bị cáo, người bị hại, nhân chứng là người chưa thành niên; người có nhược điểm về thể chất đến mức không thể tự mình bào chữa được; người có nhược điểm về tâm thần thì Kiểm sát viên phải yêu cầu Cơ quan tiến hành tố tụng chỉ định người bào chữa cho họ nếu họ không mời người bào chữa;
- Khi quyết định hình phạt, Kiểm sát viên phải kiểm sát chặt chẽ các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, các điều kiện áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ hoặc được hưởng chế định án treo theo quy định tại Điều 36, Điều 65- BLHS và các văn bản hướng dẫn liên quan.
Khi đề nghị hoặc kiểm sát đối với việc áp dụng án treo, Kiểm sát viên phải kiểm tra riêng từng điều kiện theo quy định tại Điều 65- BLHS và Điều 2 Nghị quyết 03/VBHN-TANDTC ngày 10/7/2025 của Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn về áp dụng Điều 65 Bộ luật Hình sự về án treo, gồm: mức hình phạt không quá 03 năm, người phạm tội có nhân thân tốt, có 02 tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, có nơi cư trú rõ ràng, có khả năng cải tạo;
- Quá trình kiểm sát xét xử, Kiểm sát viên nắm chắc toàn bộ nội dung vụ án; các chứng cứ chứng minh tội phạm có tại hồ sơ vụ án; lời khai của bị cáo, bị hại, nhân chứng, vật chứng, kết luận giám định và trình bày của những người tham gia tố tụng khác tại phiên tòa trong quá trình xét hỏi; nhận định, quyết định của Hội đồng xét xử về hành vi phạm tội, tội danh, điểm khoản, điều luật, hình phạt áp dụng đối với bị cáo... đối chiếu với quy định của pháp luật, từ đó chủ động phát hiện vi phạm và kịp thời báo cáo Lãnh đạo Viện thực hiện chức năng kháng nghị, kiến nghị theo quy định.
Ba là: Nâng cao chất lượng kiểm sát bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án cùng cấp.
Ngay sau khi nhận bản án, quyết định sơ thẩm, Kiểm sát viên phải kiểm tra phần nội dung, nhất là phần nhận định của bản án với nội dung cáo trạng, nội dung diễn biến tại phiên tòa, thể hiện tại biên bản phiên tòa và các tài liệu có tại hồ sơ vụ án để kiểm tra về: tội danh; điểm, khoản, điều luật áp dụng; tình tiết định khung; các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị cáo; hình phạt áp dụng; việc xử lý vật chứng; các biện pháp tư pháp áp dụng; án phí và các quyết định khác.
Việc kiểm sát bản án, quyết định sơ thẩm phải được Kiểm sát viên kiểm sát chặt chẽ về nội dung và hình thức của bản án, quyết định; đối chiếu quy định của pháp luật, nhất là BLHS và BLTTHS để phát hiện các vi phạm, thiếu sót của Tòa án. Theo đó, tùy theo mức độ, tính chất vi phạm của Tòa án cùng cấp mà tham mưu Lãnh đạo Viện xem xét kháng nghị, kiến nghị theo đúng quy định.
Đối với Lãnh đạo Viện phụ trách khi duyệt Phiếu kiểm sát bản án, quyết định hình sự sơ thẩm cần nâng cao trách nhiệm trong việc kiểm tra nội dung đề xuất của Kiểm sát viên, đảm bảo thực hiện việc kiểm sát bản án, quyết định chính xác, đúng quy định.
Bốn là: Tăng cường phối hợp giữa Viện kiểm sát khu vực và Phòng 7 trong công tác Thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử án hình sự, nhất là đối với các vụ án hình sự phức tạp, có nhiều quan điểm khác nhau về tội danh, hình phạt, kết quả xét xử trái với Tòa án cùng cấp thì Lãnh đạo VKSND khu vực cần chủ động báo cáo Phòng 7 trước khi xét xử hoặc ngay sau khi xét xử sơ thẩm.
Năm là: VKSND khu vực nghiêm túc tổ chức rút kinh nghiệm đối với các vụ án hủy, sửa đã được Phòng 7 thực hiện Thông báo rút kinh nghiệm đến toàn thể công chức, Kiểm sát viên trực tiếp thực hiện nhiệm vụ thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử sơ thẩm án hình sự nhằm giúp Kiểm sát viên nhận thức sâu hơn, rõ hơn về các vi phạm, thiếu sót dẫn đến vụ án bị hủy, sửa, tránh tình trạng Kiểm sát viên tiếp tục vi phạm tương tự.
Sáu là: Nâng cao trách nhiệm của Lãnh đạo Viện, nhất là Lãnh đạo Viện phụ trách trong công tác duyệt án hình sự; cần quán triệt và nhận thức rõ trách nhiệm của Lãnh đạo Viện phụ trách phải thẩm định, kiểm tra nội dung Báo cáo kết quả nghiên cứu vụ án do Kiểm sát viên thực hiện, kịp thời hỗ trợ Kiểm sát viên khi báo cáo còn có thiếu sót, vi phạm của Cơ quan tiến hành tố tụng nhưng chưa được Kiểm sát viên kịp thời phát hiện, để kịp thời khắc phục các vi phạm (nếu có). Đồng thời, gắn kết quả thực hiện nhiệm vụ Thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử án hình sự với tiêu chí đánh giá, xếp loại khen thưởng; kịp thời động viên đối với Kiểm sát viên làm tốt công tác này.
Các biện pháp trên được đưa ra dựa trên cơ sở các nội dung đã phân tích một cách nghiêm túc và cụ thể về nguyên nhân, trách nhiệm đối với các vụ án hình sự bị hủy của ngành Kiểm sát Khánh Hòa đã giải quyết trong thời gian qua. Thiết nghĩ, việc xem xét áp dụng một cách nghiêm túc và quyết liệt các biện pháp này sẽ góp phần hạn chế được tình trạng vụ án hình sự bị hủy có trách nhiệm của Viện kiểm sát trong thời gian đến, từ đó nâng cao chất lượng công tác thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra, kiểm sát xét xử án hình sự, góp phần bảo đảm việc giải quyết vụ án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để xảy ra oan, sai trong quá trình thực hiện công tác Thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử các vụ án hình sự của ngành Kiểm sát Khánh Hòa.
Ngọc Thuận - Phòng 7 VKSND tỉnh Khánh Hòa