Chủ tịch Hồ Chí Minh - lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, người sáng lập và rèn luyện Đảng ta, suốt cuộc đời hoạt động cách mạng luôn đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân; xây dựng một nền tư pháp dân chủ, công bằng, nghiêm minh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân. Mặc dù Người chưa trực tiếp chứng kiến toàn bộ quá trình trưởng thành của ngành Kiểm sát nhân dân, nhưng tư tưởng, quan điểm của Người về pháp luật, công lý, đạo đức công vụ và trách nhiệm của cán bộ tư pháp đã trở thành nền tảng tư tưởng quan trọng cho sự hình thành, phát triển của ngành Kiểm sát nhân dân Việt Nam.
Trong hành trình hơn 65 năm xây dựng và trưởng thành, ngành Kiểm sát nhân dân luôn lấy tư tưởng Hồ Chí Minh làm kim chỉ nam cho mọi hoạt động; đồng thời không ngừng học tập và làm theo những lời dạy quý báu của Người, đặc biệt là lời là lời dạy của Bác đối với cán bộ Kiểm sát: “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn”. Đây không chỉ là chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp mà còn là hệ giá trị cốt lõi, mang đậm dấu ấn tư tưởng Hồ Chí Minh đối với đội ngũ cán bộ, Kiểm sát các thế hệ.
SỰ RA ĐỜI CỦA NGÀNH KIỂM SÁT NHÂN DÂN VÀ DẤU ẤN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Ngay sau khi giành được chính quyền năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng bộ máy nhà nước và hệ thống pháp luật nhằm bảo vệ thành quả cách mạng. Người khẳng định: “Trăm điều phải có thần linh pháp quyền”.
Quan điểm này thể hiện tư duy tiến bộ của Hồ Chí Minh về vai trò của pháp luật trong quản lý xã hội và xây dựng Nhà nước dân chủ.
Trong những năm đầu của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, chức năng công tố được thực hiện trong hệ thống Tòa án. Tuy nhiên, trước yêu cầu tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa và kiểm tra việc tuân theo pháp luật trong hoạt động của các cơ quan nhà nước, ngày 26/7/1960, tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa II, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân được thông qua, đánh dấu sự ra đời của hệ thống Viện kiểm sát nhân dân Việt Nam.
Ngày 26/7 hằng năm từ đó trở thành ngày truyền thống của ngành Kiểm sát nhân dân.
Sự ra đời của ngành Kiểm sát nhân dân là kết quả tất yếu của quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam; đồng thời phản ánh sinh động tư tưởng Hồ Chí Minh về việc xây dựng một cơ chế kiểm tra, giám sát quyền lực nhà nước, bảo đảm mọi hoạt động của cơ quan, tổ chức và cá nhân đều phải tuân thủ Hiến pháp và pháp luật.
Ngay từ những năm đầu cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần căn dặn đội ngũ cán bộ tư pháp: “Pháp luật phải thẳng tay trừng trị những kẻ bất liêm, bất kể kẻ ấy giữ địa vị nào”.
Tư tưởng đó thể hiện tinh thần thượng tôn pháp luật, công bằng, bình đẳng trước pháp luật và trở thành nguyên tắc xuyên suốt trong hoạt động thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp của ngành Kiểm sát nhân dân.
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÁP LUẬT VÀ CÔNG LÝ - NỀN TẢNG LÝ LUẬN CỦA NGÀNH KIỂM SÁT NHÂN DÂN
Trong di sản tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, pháp luật luôn gắn liền với đạo đức và phục vụ lợi ích của Nhân dân. Người cho rằng pháp luật không chỉ là công cụ quản lý xã hội mà còn là phương tiện bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người và quyền công dân.
Theo Hồ Chí Minh, người cán bộ thực thi pháp luật phải đặt lợi ích của Nhân dân lên trên hết, tuyệt đối tránh lạm quyền, quan liêu, tham nhũng hoặc sử dụng quyền lực vì mục đích cá nhân.
Người yêu cầu: “Việc gì có lợi cho dân phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân phải hết sức tránh”. Đối với ngành Kiểm sát nhân dân, tư tưởng đó được thể hiện trong yêu cầu bảo đảm mọi hành vi phạm tội đều được phát hiện và xử lý nghiêm minh; đồng thời không để xảy ra oan, sai, không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.
Đây chính là sự thống nhất giữa tính nghiêm minh của pháp luật và tính nhân văn của chế độ xã hội chủ nghĩa mà Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn hướng tới.
PHÂN TÍCH SÂU LỜI DẠY “CÔNG MINH, CHÍNH TRỰC, KHÁCH QUAN, THẬN TRỌNG, KHIÊM TỐN”
* Công minh - Cốt lõi của công lý
“Công minh” là công bằng, minh bạch, không thiên vị.
Đối với người cán bộ Kiểm sát, công minh đòi hỏi phải đánh giá chứng cứ trên cơ sở pháp luật và sự thật khách quan; không bị chi phối bởi tình cảm cá nhân, sức ép bên ngoài hay lợi ích nhóm.
Tư tưởng này bắt nguồn từ quan điểm của Hồ Chí Minh về công bằng xã hội và bình đẳng trước pháp luật. Người luôn yêu cầu cán bộ phải “công tâm, vô tư”, đặt lợi ích của Đảng, Nhà nước và Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân.
Trong bối cảnh hiện nay, công minh còn thể hiện ở việc đấu tranh kiên quyết với các hành vi tham nhũng, tiêu cực; xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật; không để lọt tội phạm nhưng cũng không làm oan người vô tội.
* Chính trực - Bản lĩnh và liêm chính của người Kiểm sát viên
“Chính trực” là ngay thẳng, trung thực, liêm khiết và dũng cảm bảo vệ lẽ phải.
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng đạo đức cách mạng. Người cho rằng: “Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng”.
Đối với cán bộ Kiểm sát, chính trực là không bị mua chuộc, không bị tác động bởi quyền lực, tiền bạc hay các mối quan hệ cá nhân; dám bảo vệ quan điểm đúng đắn, bảo vệ pháp luật và công lý.
Trong điều kiện hiện nay, khi các loại tội phạm ngày càng tinh vi, nhiều vụ án có tính chất phức tạp, liên quan đến lợi ích kinh tế lớn, yêu cầu về sự chính trực của người cán bộ Kiểm sát càng trở nên cấp thiết.
Chính trực là “lá chắn” bảo vệ danh dự của người cán bộ Kiểm sát và uy tín của Ngành.
* Khách quan - Tôn trọng sự thật
Khách quan là xem xét sự việc đúng như bản chất vốn có, không định kiến, không suy diễn.
Hồ Chí Minh luôn đề cao tác phong điều tra, nghiên cứu khoa học, chống chủ quan duy ý chí. Người căn dặn: “Chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nói, chớ viết”.
Đối với hoạt động kiểm sát, khách quan là nguyên tắc đặc biệt quan trọng. Mọi quyết định phê chuẩn, truy tố hay kiến nghị đều phải dựa trên chứng cứ hợp pháp và kết quả kiểm tra, đánh giá toàn diện hồ sơ vụ án.
Khách quan giúp phòng ngừa oan, sai và nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp.
* Thận trọng - Yêu cầu bắt buộc trong hoạt động tư pháp
Công việc của ngành Kiểm sát liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, danh dự, nhân phẩm và tự do của mỗi cá nhân. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Vì vậy, “thận trọng” là yêu cầu bắt buộc đối với mỗi Kiểm sát viên trong từng khâu công tác.
Tinh thần thận trọng theo tư tưởng Hồ Chí Minh là làm việc có trách nhiệm, kiểm tra kỹ lưỡng, không chủ quan, nóng vội hoặc áp đặt. Thận trọng không đồng nghĩa với chần chừ mà là sự cân nhắc kỹ càng trên cơ sở pháp luật và thực tiễn khách quan.
Trong bối cảnh cải cách tư pháp hiện nay, thận trọng còn là yêu cầu để bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội, nguyên tắc tranh tụng và bảo vệ quyền con người theo Hiến pháp năm 2013.
* Khiêm tốn - Phẩm chất của người cán bộ cách mạng
Trong năm đức tính được Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn, “khiêm tốn” có ý nghĩa đặc biệt. Người luôn nhấn mạnh: “Khiêm tốn bao nhiêu cũng chưa đủ”.
Đối với cán bộ Kiểm sát, khiêm tốn là không tự mãn với thành tích đạt được; luôn cầu thị, học hỏi, lắng nghe ý kiến của đồng nghiệp và Nhân dân; thường xuyên tự phê bình và phê bình để hoàn thiện bản thân. Khiêm tốn giúp người cán bộ giữ được sự tỉnh táo, khách quan và tránh nguy cơ lạm quyền trong thực thi công vụ.
Đây cũng là phẩm chất góp phần xây dựng hình ảnh người cán bộ Kiểm sát gần dân, trọng dân và vì dân phục vụ.
VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG XÂY DỰNG NGÀNH KIỂM SÁT NHÂN DÂN HIỆN NAY
Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách tư pháp và chuyển đổi số quốc gia, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và trở thành nhu cầu tự thân của mỗi cán bộ Kiểm sát.
Mỗi cán bộ, Kiểm sát viên cần tiếp tục rèn luyện bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Nhà nước và Nhân dân; nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ; giữ gìn phẩm chất đạo đức nghề nghiệp; thực hiện nghiêm lời dạy “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn”.
Đồng thời, toàn Ngành cần tiếp tục xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ đức, đủ tài; tăng cường kỷ luật, kỷ cương công vụ; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số; nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp; góp phần bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người và quyền công dân.
KẾT LUẬN
Tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hoạt động của ngành Kiểm sát nhân dân. Những lời dạy của Người về đạo đức công vụ, về tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ Nhân dân và đặc biệt là phương châm “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn” vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc. Hàng năm, ngành Kiểm sát nhân dân phát động phong trào Thi đua “Công minh, chính trực, khách quan, thận trọng, khiêm tốn” theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh thể hiện sự quyết tâm đối với toàn thể cán bộ, công chức của ngành Kiểm sát nhân dân trong việc học tập và làm theo lời dạy của Bác.
Hơn 65 năm xây dựng và trưởng thành, ngành Kiểm sát nhân dân đã không ngừng phát triển, khẳng định vai trò là cơ quan bảo vệ pháp luật, bảo vệ công lý và quyền con người. Trong hành trình đó, tư tưởng Hồ Chí Minh luôn là ngọn đèn soi sáng để mỗi cán bộ, Kiểm sát viên tiếp tục phấn đấu, rèn luyện, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, phụng sự Tổ quốc và phục vụ Nhân dân./.
Quang Liêm - VKSND khu vực 4